Itzulpena profesio bat da, eta bere baitan espezializazio‑arlo ugari biltzen ditu: literarioa, juridikoa, ekonomikoa, turistikoa, eta abar. Gaurko artikuluan, itzulpen medikoan zentratuko gara.

Talde honetan zuzentasuna eta zehaztasuna funtsezkoak dira, beste arlo batzuetan baino are gehiago, izan ere, akatsak dituen itzulpen mediko batek ebakuntza‑prozedura okerrak eragin ditzake, botiken dosiaren interpretazio desegokia, diagnostiko okerra… eta, kasurik larrienean, pazientearen bizia bera arriskuan jar dezake. Horregatik, halako enkarguak esperientzia duten profesionalen esku bakarrik utzi behar dira.

Izan ere, 2010ean, Wilmington‑eko (Delaware) Hospital for Children ospitaleak egindako ikerketa batek ondorioztatu zuen itzulitako errezeta medikoen %50ek artekoek itzulpen‑akatsak zituztela.

Beraz, galdera hau planteatu behar dugu: zeintzuk dira itzulpen medikoan ohikoenak diren akatsak eta nola konpon ditzakegu?

Itzulpen medikoan ohikoenak diren akatsak

• Polisemia

Polisemia beste itzulpen mota batzuetan ere gertatzen da, baina testu medikoetan arreta handiagoa eskatzen du. Adibidez, cast hitzak esanahi desberdina du erabiltzen duen espezialistaren arabera: ortopedian “igeltsua” da; protesien arloan “moldea” edo “molde‑isurketa”; eta oftalmologian “estrabismoa”.

• Hamarrenak gaizki erabiltzea

Ingelesez, hamarrenak puntuz markatzen dira; gaztelaniaz eta euskaraz, berriz, komaz. Hutsegite txiki dirudien arren, akats ohikoenetako bat da (batez ere itzulpen automatikoetan), eta zenbakiak guztiz alda ditzake, ondorio larriak eraginez.

• Hizkuntza‑maileguak

Hizkuntza‑maileguak beste hizkuntza batetik hartutako hitzak edo esamoldeak dira. Baliagarriak izan daitezkeen arren, gaur egun gehiegi eta alferrik erabiltzen dira gaztelaniaz, hizkuntzak berak nahikoa terminologia duelako.

Adibideak: *contraceptivo → anticonceptivo, *feedback → erreakzioa/itzulera‑elikadura, *handicap → oztopo, *rash → exantema edo larruazaleko erupzioa, *randomizado → ausazkoa, eta abar.

• Faltsu lagunak

ONCE ≠ ONCE

Akats hau sinplea dirudi, baina 2010eko ikerketak erakutsi zuen itzulitako errezeten %50ek pazientearen bizitza arriskuan jartzen zuten akatsak zituztela. Ohikoenetako bat zen once (“behin” ingelesez) gaztelaniazko “once” gisa interpretatzea. Imajinatzen duzue zuen botikaren prospektuak egunean hamaika aldiz hartu behar duzuela esango balizu?

INTOXICATED ≠ INTOXICADO

Kasu honek historia ezaguna du bloga.

1980an, Willie Ramirez koman sartu zen eta Floridako hegoaldeko ospitale batera eraman zuten. Hara iristean, familiak medikuei gaztelaniaz esan zien Willie intoxicado zegoela. Medikuek ingelesezko intoxicated (“mozkor”) gisa ulertu zuten, baina Latinoamerikan intoxicado hitzak irentsitako edozein substantziaren ondorio kaltegarriei egin diezaieke erreferentzia.

Diagnostiko okerrak garaiz tratatu ez izana ekarri zuen, eta horrek garun‑hemorragia eragin zion, saihestu zitekeena, eta Willie bizitza osorako tetraplegiko utzi zuen. Ospitaleak, profesional baten interpretazioa kontratatzeko eskaera ez betetzeagatik, 71 milioi dolar ordaindu behar izan zituen.

–Nola identifikatzen dira itzulpen medikoan ohikoak diren arazoak?

Antich de León‑en arabera, itzulpen batek hiru printzipio bete behar ditu:

• Jatorrizko testuarekiko leiala izatea
• Edukirik ez gehitzea
• Edukirik ez kentzea

Eta nola egin aurre arazo horiei itzultzerakoan?

Aipatutako akatsez gain, hizkuntza medikoaren hiru ezaugarri nagusiak azpimarratu behar dira: egiazkotasuna, argitasuna eta zehaztasuna.

EGIAZKOTASUNA:

Testu mediko eta zientifikoek egiazkoak izan behar dute. Hau da, testu metan irakurtzen denak jatorrizko testuan egileak esan nahi zuenarekin bat etorri behar du. Adibidez:

• A total of 46 cases have been reported since 1996, but WHO estimates that the actual figure is 10 times higher.
• «1996tik 46 kasu erregistratu dira, baina OMEk uste du benetako kopurua* 10 aldiz handiagoa dela.»

*Arazoa da actual figure “oraingo kopurua” gisa itzuli izana; actual hitzak “benetakoa” esan nahi du, ez “oraingoa”.

ZEHAZTASUNA:

Askotan, polisemia duten hitzak erabiltzeagatik egiten ditugu zehaztasun‑akatsak. Adibidez:

• «Smith doktorea munduko aditu handienetako bat da loaren gaixotasunean»*.

*Arazoa da “loaren gaixotasuna” terminoak bi esanahi dituela: narcolepsia (egunez lo egiteko joera) eta sleeping sickness (glossinak transmititutako tripanosomiasia). Beraz, anbiguotasunak saihesteko, narcolepsia edo tripanosomiasia idatzi beharko litzateke, kasuaren arabera.

ARGITASUNA:

Testu zientifikoen helburuetako bat mezua modu argi eta zuzenean transmititzea da. Hala ere, askotan, hizkuntza metan egitura sintaktiko arraroak agertzen dira eta irakurlea nahas dezakete. Adibidez:

• «Lehen mailako arretako medikuek gure inguruan migrainaren aurkako botiken konbinazioak errezetatzen jarraitzen dute, Osasun Ministerioak debekatuak.»

Ez du zentzurik Osasun Ministerioak migrainak debekatzea; debekatuta daudenak botiken konbinazioak dira.

BALIABIDEAK

Azkenik, itzulpen medikoaren zailtasunei aurre egiteko baliagarriak izan daitezkeen zenbait baliabide informatiko:

• http://vademecum.medicom.es/ Espainiako vademekuma argitaratzen duen Medicom enpresaren webgune ofiziala. Botiken izenak, konposatuak, osagaiak eta ezaugarriak (interakzioak, posologia, bigarren mailako efektuak…) kontsultatzeko balio du.
• http://www.portalfarma.com/ Farmazialarien Elkargo Antolatuaren webgunea, bilaketa gurutzatuak egiteko aukera ematen duena.
• http://europa.eu.int/eurodicautom/Controller Europako Batzordeko itzultzaileek egindako hiztegi eleaniztuna.

Azaldutako guztia kontuan hartuta, galdera nagusiari erantzun diezaiokegu: zeintzuk dira itzulpen medikoan ohikoenak diren akatsak? Zorionez, erantzuna sinplea da: esperientzia duten itzultzaile profesionalekin lan egitea, eta horrela pazienteen osasunerako arrisku posibleak saihestea.